fbpx

IBS – Kiedy ból brzucha, to coś więcej niż przejedzenie

autor: mgr Paulina Andrzejewska

dietetyk

Dyskomfort jelitowy to bardzo ogólne i powszechnie używane pojęcie. Ok. 8,1% Europejczyków, 11% osób na świecie zamieniło to sformułowanie na fachową diagnozę lekarska – Zespół Jelita Drażliwego.  Problem dotyczy 2 razy częściej kobiet niż mężczyzn. W tej kwestii można być sceptycznym, ponieważ to panowie rzadziej odwiedzają lekarzy, tym samym można wysunąć hipotezę, że są zdecydowanie niedodiagnozowani.

Wzdęcia, biegunki, zaparcia, raz jedno, raz drugie to najczęstsze i niestety zbyt często ignorowane objawy chorobowe. Wpisywane w slogan “taka Twoja uroda,” “tak już mam” “całe życie mam biegunki” – całe życie moje jelita nie działają, tak jak powinny? Czy to normalne?

Wrażenie ogólne – dyskomfort jelitowy potrafi mieć różne oblicza. Pojedyncze epizody “załamania” jelitowego pojawiające się po żywności zanieczyszczonej patologicznymi mikroorganizmami to naturalna forma obrony organizmu, natomiast epizody stające się normą (np. ok. pół roku), nie są normalne. Wtedy warto skierować się lekarza w celu rozszerzonej diagnostyki (1).

     

    POSTACI I OBJAWY JELITOWE IBS

     

    IBS ma 4 postacie, w której dominują określone objawy:

    • biegunkowa IBS-D
    • zaparciowa IBS-C
    • mieszana IBS –M
    • niesklasyfikowana IBS-U

    Zanim pacjent zmagający się z trudnościami toaletowymi otrzyma diagnozę, koniecznie powinien przejść drogę tzw. diagnostyki różnicowej, czyli wykluczającej inne choroby jelitowe.  Postać określa się z pomocą Brystolskiej skali uformowania stolca (1).

    DIAGNOZA ZESPOŁU JELITA DRAŻLIWEGO 

     

    Ból brzucha może świadczyć o wielu innych chorobach. IBS jest diagnozowane zgodnie z IV kryteriami Rzymskimi – nawracający ból brzucha występujący średnio przez co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące, spełniający co najmniej 2 z poniższych kryteriów:

    1) wiąże się z wypróżnieniem,

    2) wiąże się ze zmianą częstości wypróżnień,

    3) wiąże się ze zmianą konsystencji stolca.

    Kryteria spełnione w ciągu ostatnich 3 miesięcy przy wystąpieniu objawów lub co najmniej 6 miesięcy przed rozpoznaniem (2).

    Pacjenci chorujący na IBS zgłaszają również inne niespecyficzne objawy tj.  senność, częste bóle głowy, pleców w odcinku lędźwiowym, nocne oddawanie moczu, częste i naglące oddawanie moczu, a u kobiet także zaburzenia miesiączkowania. Z czasem zaburzenia jelitowe powodują zaburzenia wchłaniania witamin, minerałów, co wiąże się z przeróżnymi objawami chorobowymi – awitaminozami (1).

       

      BADANIA I DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA – ból brzucha to może być wszystko

       

      Każda próba szukania przyczyny naszych dolegliwości powinna rozpocząć się samoobserwacji np. naszych toaletowych zmagań i zreferowania tych spostrzeżeń przy wywiadzie lekarskim, następny krok to badania fizykalne oraz badania laboratoryjne ( o ich zasadności zawsze decyduje lekarz) :

      • morfologia krwi, w jej przypadku pojawienie się niedokrwistości i podwyższonej liczba leukocytów będzie wymagać pogłębienia diagnostyki (3).
      • białko C-reaktywnego (CRP) w surowicy, – parametr stanu zapalnego,
      • kalprotektyna w stolcu, w celu różnicowania niezaparciowej postaci IBS i nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ) (4). Gdy parametry stanu zapalnego są nieznacznie podwyższone, a prawdopodobieństwo wystąpienia nieswoistych chorób zapalnych jelit jest niskie, zaleca się i tak powtórzenie badań (CRP i kalprotektyny) przed wykonaniem kolonoskopii (5),
      • tyreotropina (TSH), wykluczenie chorób tarczycy mających wpływ na motorykę jelit (3),
      • przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA i IgA całkowite (badania serologiczne w kierunku celiakii) wskazane w przypadku IBS-D i IBS-M, gdy nie ma odpowiedzi na terapię empiryczną (3). Przy pozytywnym wyniku badań serologicznych zaleca się wykonanie gastroskopii z pobraniem wycinków z dwunastnicy w celu potwierdzenia występowania choroby trzewnej (6)
      • badania mikrobiologiczne i parazytologiczne stolca (3)
      • oddechowy test wodorowo-metanowy– w celu wykluczenia bądź potwierdzenia SIBO (7),
      • Kolonoskopia,
      • badanie USG jako uzupełnienie badania przedmiotowego.

      Tak szeroka diagnostyka ma na celu odróżnienie IBS od innych chorób organicznych (np. celiakia, endometrioza czy choroba zapalna jelit) których objawy żołądkowo-jelitowe są podobne, obniża to ryzyko błędnej diagnozy (1).

      PRZYCZYNY IBS

      Jeśli to jednak IBS – przyczyny:

      • zaburzenia motoryki jelit – nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego, nadwrażliwość trzewna (1),
      • zaburzenia osi mózgowo- jelitowej,
      • zaburzenia mikrobiomu – dysbioza, SIBO – u chorych z IBS ryzyko wystąpienia SIBO jest ok. 5-krotnie większe (7)
      • czynniki infekcyjne – poinfekcyjny zespół jelita nadwrażliwego (post infectious IBS – PI-IBS) występuje u 8–31% pacjentów, którzy przebyli ostry infekcyjny epizod zapalenia żołądkowo-jelitowego. Częstość występowania IBS po ostrym zapaleniu żołądkowo-jelitowym jest 7 razy większa niż bez epizodu infekcyjnego (8)
      • czynniki genetyczne.

      LECZENIE – RIFAKSYMINA

      SIBO (przerost bakteryjny jelita cienkiego) stanowi częsty problem i zarazem jedną z przyczyn IBS. Od 2018 roku w rekomendacjach leczenia IBS pojawia się antybiotyk (szczególnie dedykowany postaci biegunkowej), a w zasadzie eubiotyk – rimfaksymina, który eradykuje bakterie zasiedlające jelito cienkie i wspiera rozwój dobroczynnych bakterii. Leczenie za jej pomocą opiera się na hipotezie, że część pacjentów z IBS-D ma zaburzony mikrobiom. Jej efektywność potwierdzają liczne badania. W dwóch identycznie zaprojektowanych badaniach z podwójnie ślepą próbą, rifaksymina przyniosła znaczną korzyść w porównaniu z placebo. Po krótkim (2-tygodniowym leczeniu rifaksyminą, 40,8% badanych uzyskało poprawę zarówno na poziomie bólu brzucha, jak i poprawy konsystencji stolca w porównaniu z 31,7% z placebo (9).

      W trzecim badaniu oceniono skuteczność ponownego leczenia rifaksyminą (10). W tym badaniu wszyscy pacjenci początkowo otrzymywali rifaksyminę. Po tym wstępnym leczeniu 44% badanych odpowiedziało na rimfaksyminę. Badani byli następnie obserwowani przez 18 tygodni, aby ocenić nawrót objawów. Spośród osób, które początkowo dobrze odpowiadały na rifaksyminę, 36% nie miało nawrotu. U pozostałych 64% w końcu doszło do nawrotu choroby, a następnie zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej rifaksyminę lub placebo na 2 tygodnie. Po ponownym leczeniu rifaksymina była skuteczniejsza niż placebo (poprawę objawów IBS-D). To badanie potwierdziło celowość i skuteczność powtórnych kuracji rimfaksyminą(10).

      METODY NIEFARMAKOLOGICZNE WSPOMAGAJĄCE TERAPIE W IBS

      Oprócz metod farmakologicznych o wysokiej skuteczności, bardzo istotne znaczenie mają metody wspomagające tj. (2):

      • indywidualna dieta,
      • probiotyki i prebiotyki, suplementacja witamin i minerałów (przy jelitowych zaburzeniach wchłaniania),
      • metody relaksacyjne,
      • Psychoterapia,
      • umiarkowana aktywność fizyczna np. Joga,
      • fitoterapia np. Olejek z mięty, miks ziół np. Iberogast (wpływ na czynność przełyku, żołądka, jelita cienkiego, pęcherzyka żółciowego i okrężnicy),
      • zachowany rytm dobowy i sen.

       

      Dieta stanowi codzienny i podstawowy aspekt dla cierpiących na IBS. Pacjenci w wyniku choroby bądź jako jej przyczyna nie tolerują wielu produktów. Naukowcy z Uniwersytetu Monash określili te grupę produktów jako high fod map, czyli o wysokiej zawartości fermentujących oligo- di- i monosacharydów oraz polioli,. Ich spożywanie przez pacjentów z IBS prowadzą do zwiększonego wydzielania wody do przewodu pokarmowego i zwiększonej fermentacji w okrężnicy, tworząc w ten sposób krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i gazy, które mogą prowadzić do rozszerzenia światła jelita i wywoływanie objawów bólowych po posiłkach. W czasie gdy powinny zachodzić procesy trawienia i wchłaniania tworzy się burza fermentacyjna, zaburzając wszystkie fizjologiczne procesy (1).

      Dieta low fod map dedykowana w IBS opiera na eliminacji właśnie produktów wysokofermentujących, Co kryje się pod nazwą fod map:

      • poliole (dietetyczne słodziki tj mannitol, sorbitol, ksylitol)
      • fruktoza (owoce, słodyczach w formie syropu glokozowo-fruktozowego, miód, syrop z agawy)
      • laktoza (produkty mleczne, jako dodatek do produktów przetworzonych)
      • fruktany (pszenica, żyto, jęczmień, cebula)
      • galaktany (cieciorka, fasola)

      Dieta low fod map powinna być prowadzona przez wykwalifikowanego dietetyka. Nie jest dietą na całe życie, stosuje się nią (fazę eliminacyjna) okresowo 2- 6 tygodni, następna faza to faza prowokacji (6- 8 tyg.) produktami high map i ostatnia faza to indywidualizacja diety. Najważniejszym celem postępowania dietetycznego jest kontrola symptomów jelitowych (1).

      PROBIOTYKI

      Działanie bakterii jest szczepozależne. Świat nauki cały czas przygląda się różnym szczepom m.in.:

      • Bifidobacterium bifidum MIMBb75,
      • Bifidobacterium infantis 35624
      • Bifidobacterium lactis
      • Escherichia coli DSM17252
      • Lactobacillus acidophilus SDC 2012, 2013
      • Lacidobacillus plantarum 299v
      • Bacillus coagulans GBI-30,
      • Bifidobacterium animalis 6086
      • Saccharomyces boulardii CNCM I-745
      • Lactobacillus rhamnosus GG ATCC53103

      I wiele innych.

      Badania cały czas trwają i nie mamy jednoznacznych rekomendacji światowych towarzystw gastrologicznych co do stosowania probiotyków, natomiast zawraca się uwagę na ich potencjalne działanie wspomagające terapie w zespole jelita drażliwego (11).

       

      PREBIOTYKI

      Błonnik pokarmowy, to ta frakcja węglowodanów, która nie jest trawione ani wchłaniana w jelicie cienkim. Błonnik oferuje szereg ogólnych korzyści zdrowotnych i z tego powodu większość ekspertów zaleca 25–35 g całkowitego spożycia błonnika dziennie. Błonnik pokarmowy ma zróżnicowane i nie do końca poznane działanie w przewodzie pokarmowym z udziałem mikrobiomu jelitowego, pasażu jelitowego, konsystencji a stolca i wchłanianie kwasów żółciowych.

      Wyróżniamy różne rodzaje włókien podstawą jest ich rozpuszczalność, lepkości i odporności na fermentację w okrężnicy:

      1. błonnik rozpuszczalny znajduje się w psyllium, owsie otręby, jęczmień i fasola, zhydrolizowana guma guar
      2. błonnik nierozpuszczalny znajduje się w otrębach pszennych, produkty pełnoziarniste i niektóre warzywa.

      Podsumowując, rozpuszczalny, lepki, słabo fermentujący błonnik może zapewnić korzyści w IBS. Widoczny brak znaczących skutków ubocznych sprawia, że błonnik jest rozsądną terapią pierwszego rzutu dla pacjentów z IBS z objawami. Zdolność do poprawy lepkości i częstotliwości stolca logicznie przemawia za stosowaniem błonnika u pacjentów z IBS-C, chociaż baza dowodowa na poparcie tego twierdzenia jest słaba.

       

      ZHYDROLIZOWANA GUMA GUAR

      Istotne znaczenie w literaturze ma leczenie antybiotyczne połączone ze stosowaniem rozpuszczalnego błonnika – częściowo zhydrolizowanej gumy guar, która poprawia efektywność terapii rimfaksyminą. Spowolniona motoryka wydaje się odgrywać istotną rolę w rozmieszczeniu bakterii jelitowych. Wysunięto hipotezę. że zhydrolizowana guma guar może mieć korzystny wpływ na motorykę jelit. Synergiczna interakcja między rifaksyminą i PHGG może tym samym prowadzić do wyższego wskaźnika eradykacji bakterii w SIBO (1).

      W 2010 r. 77 pacjentów z SIBO podzielono na dwie grupy, jedna otrzymała wyłącznie rimfaksyminę w dawce 1200 mg, a druga również ten sam lek ale z dodatkiem 5 gram zhydrolizowanej gumy guar. Większą poprawę kliniczną uzyskano u pacjentów z grupy z PHGG (12).

       

      IBS JAKO PROBLEM CYWILIZACYJNY

      Zespół jelita drażliwego to problem milionów ludzi. Wpływa na codziennie funkcjonowanie, obniżając jakość życia chorych. Nieleczony prowadzi do wielu innych chorób w tym psychicznych. Holistyczna, skuteczna terapia IBS obejmuje szerokie podejście do leczenia objawów fizycznych, jak i psychicznych chorego. Powinna być prowadzona przez zespół specjalistów (m in. gastrolog, dietetyk, psycholog). Wszystkie interwencje wiążą się ze sporym zaangażowaniem pacjenta.  Częstym problemem chorych jest lęk przed jedzeniem, problem z komponowaniem posiłków oraz ograniczony dostęp do diagnostyki, która pozwala de facto na leczenie.

      “Jelitowcy” to grupa chorych, która potrzebuje wiele wsparcia i wyrozumiałości ze strony swoich bliskich, jak i terapeutów, ponieważ proces diagnostyczny jak i leczenia wymaga sporo czasu a choroba często jest przewlekłą. Stosowanie indywidualnej diety, odpowiedniego leczenia, suplementacji oraz zachowanie rytmu dobowego i umiarkowana aktywność fizyczna (np. Joga) pozwala jednak na minimalizację objawów i uzyskanie tzw. komfortu jelitowego. Warto pamiętać o cierpliwości w procesie leczenia i wyrozumiałości dla samego siebie.

       

      Bibliografia:

      1. Online FODMAP and IBS Training for Dieteticians 2019
      2. Lacy, Brian E. PhD, MD, FACG1; Pimentel, Mark MD, et al..: ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome, The American Journal of Gastroenterology: January 2021 – Volume 116 – Issue 1 – p 17-44, doi: 10.14309/ajg.0000000000001036
      3. Lacy B, Mearin F, Chang L, et al. Bowel disorders. Gastroenterology 2016; 150: 1393-407]
      4. Menees S, Kurlander J, Goel A, et al. Meta-analysis of the utility of common serum and fecal biomarkers in adults with IBS. Gastroenterology 2014; 146: S194
      5. Waugh N, Cummins E, Royle P, et al. Faecal calprotectin testing for differentiating amongst inflammatory and noninflammatory bowel diseases: systematic review and economic evaluation. Health Technol Assess 2013; 17: 1-211
      6. Moayyedi P, Mearin F, Azpiroz F, et al. Irritable bowel syndrome diagnosis and management: a simplified algorithm for clinical practice. Unit Eur Gastroenterol J 2017; 5: 773-88]. 
      7. Chen B, Kim J, Zhang Y, et al. Prevalence and predictors of small intestinal bacterial overgrowth in irritable bowel syndrome: a systematic review and meta-analysis. J Gastroenterol 2018; doi: 10.1007/s00535-018-1476-9.
      8. Klem F, Wadhwa A, Prokop L, et al. Prevalence, risk factors and outcomes of irritable bowel syndrome after infectious enteritis: a systematic review and meta-analysis. Gastroenterology 2017; 152: 1042-54
      9. Pimentel M, Lembo A, Chey WD, et al. Rifaximin therapy for patients with irritable bowel syndrome without constipation. N Engl J Med 2011;364:22–32
      10. Lembo A, Pimentel M, Rao SS, et al. Repeat treatment with rifaximin is safe and effective in patients with diarrhea predominant irritable bowel syndrome. Gastroenterol 2016;151:1113–21
      11. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego,: Pietrzak1,2, Barbara Skrzydło-Radomańska3, Agata Mulak i wsp
      12. Furnari, A. Parodi, L. Gemignani, E. G. Giannini, S. Marenco, E. Savarino, L. Clininal Trail: the combination of partially hydrolysed guar gum and rifaximin is more efective than rimfaximin alone in eradicating small interstinal bacterial overgrowth :Aliment Pharmacol Ther 2010; 32: 1000–1006

      Dołącz do nas!

      Dołącz do nas! Zapisz się na nasz newsletter!

      Wypełnij formularz, aby się zarejestrować.

      Wyrażam zgodę na otrzymywanie drogą elektroniczną na wskazany przeze mnie adres email informacji handlowej w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną od  AronPharma Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gdańsku, przy ul. Trzy Lipy nr 3, 80-172 Gdańsk.

       

      Pozostajac na tej stronie akceptujesz pliki cookies. więcej informacji

      Używamy plików cookies aby zapewnić jak najlepszą obsługę strony. Jeśli pozostaniesz na tej stronie nie zmieniając ustawień w swojej przeglądarce albo klikniesz"akceptuj", zgadzasz się na ich stosowanie. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.

      Zgoda