fbpx

Substancje roślinne wspierające funkcje kognitywne

autor: mgr Paulina Andrzejewska

dietetyk

Jak dobrze wiemy, odpowiedni stan odżywienia (wysycenia mikro i makroskładnikami) wpływa na funkcjonowanie wszystkich układów naszego organizmu, w tym pracę układu nerwowego i nasz nastrój. Sen, codzienny odpoczynek (aktywny, bierny) dobre relacje z bliskimi, medytacja, to wszystko buduje nasz komfort psychiczny i fizyczny. Cudnie, kiedy może być tak idealnie, ale zdecydowanie częściej do tej harmonii wkracza stres i burze życie codziennego.

 

STRESIE MÓJ, BRACIE MÓJ

 

Z czym kojarzy Ci się stres?

Większość z nas pomyśli o kłótni z szefem, partnerem, rachunkach i opóźnionym miejskim transporcie. A czy wiesz, że przebodźcowanie, nadmierny hałas, niewyspanie to też stresory? Dziś stres dotyczy każdego z nas i to codziennie. Ile razy słyszysz “proszę się tak nie stresować”, “ proszę odpuścić, to źle wpływa na zdrowie”. Cóż stresujący świat ciężko wymieniać na inny, ale możemy pomóc sobie w redukowaniu jego negatywnych efektów i wspierać swoją adaptacje do ciągle zmieniających się warunków wokół.

JAK STRES, TO KORTYZOL I OŚ HPA

 

Kortyzol jest hormonem steroidowym produkowanym w korze nadnerczy. Jego głównym zadaniem jest zwiększanie stężenia glukozy we krwi w sytuacjach stresowych. Ma także silne działanie przeciwzapalne. Stężenie kortyzolu we krwi wykazuje rytm dobowy z największym stężeniem rano, a najniższym o północy. Można ocenić jego poziom np we krwi lub ślinie.

Kortyzol zanim pojawi się w naszej krwi czy ślinie musi zaistnieć kilka zdarzeń. Czynnik stresowy powoduje wydzielenie CRH – kortykoliberyna przez podwzgórze, co pobudza przysadkę mózgową do wydzielania Acth- hormonu  adrenokortykotropowy, a on stymuluje nadnercza do produkcji kortyzolu, którego finalnie możemy zbadać i ocenić naszą reakcję na stres.

Oś podwzgórze- przysadka- nadnercza (oś HPA)

CO POWODUJE KORTYZOL Z NASZYCH ORGANIZMIE?

Wpływ kortyzolu na procesy fizjologiczne

 

Kortyzol w surowicy jest często cytowanym korelatem stresu. Zwiększa częstość akcji serca i podwyższa ciśnienie tętnicze krwi, stymuluje glukoneogenezę, glikogenolizę, lipolizę i wątrobowe wydzielanie glukozy (6). Stres, zarówno fizyczny, jak i psychiczny, prowadzi do zwiększenia wydzielania ACTH, co z kolei zwiększa poziom kortyzolu; czasami poziom może wzrosnąć nawet 20-krotnie (7). W odpowiedzi na stresor HPA (Oś podwzgórze- przysadka-nadnercza)  ostatecznie powoduje wzrost stężenia kortyzolu (8)  i DHEA(9).

 

 
DHEA – to hormon steroidowy  produkowany z cholesterolu w korze nadnerczy, jądrach i układzie nerwowym, a w niewielkiej ilości również w jajnikach. DHEA jest przekształcany do silnych androgenów: testostronu oraz androstendionu u mężczyzn, może być także przekształcony w estrogeny u kobiet.

Długotrwała ekspozycja na przewlekły stres zaburza aktywność całej osi HPA i powoduje nadmierne wydzielanie hormonów steroidowych. W efekcie może to dorowadzić do upośledzenia wielu procesów fizjologicznych, w tym neurogenezy ( tworzenia komórek nerwowych) i zaburzenia równowagi hormonalnej.

 

ADAPTOGENY, NOOTROPIKI W SUPLEMENTACH

Na rynku pojawiają się co jakiś czas kolejne produkty, suplementy które poza grupą witamin i minerałów mają wspierać funkcje kognitywne, czy zmniejszać reakcję organizmu na stres. Ile w tym naukowej prawdy? Przyjrzymy się 3 z nich.

Ashwagandha – ajurwerdyjska moc w rękach nauki

Ajurwedyjska medycyna w ostatnich latach medialnie konkuruje z medycyną chińską w kategorii medycyna niekonwencjonalna. Hinduska medycyna ludowa operuje wieloma roślinami o potencjalnych właściwościach leczniczych i ma wiele do zaoferowania współczesnej nauce. Na pierwszy rzut wpada nam znana z reklam ashwagandha a w zasadzie witania ospała, która nazywana jest również adaptogenem. Roślina ta wykazuje szerokie działanie na nasz układ nerwowy. Moduluje działanie układu neuroendokryno-immunologicznego i jest bogatym źródłem przeciwutleniaczy.

Co w sobie ma ta roślinna?

  • ok 12 alkaloidów,
  • 40 witanolidów
  • fitosterole,
  • flawonoidy (kemferol, kwercetyna) – antyoksydanty
  • kwas chlorogenowy (1) – antyoksydant.

Właściwości ashwagandhy od paru lat skupiają niejedną naukową uwagę. Co mówi nam przegląd literatury ostatnich lat?

  1. wpływa na sen, poprawia czujnośćAnaliza pięciu randomizowanych badań kontrolowanych obejmujących 400 uczestników określiła, że ekstrakt z Ashwagandhy wykazuje niewielki, acz znaczący wpływ na sen. Wpływ ten był widoczny szczególnie u osób cierpiących na bezsenność. Stwierdzono również, że ekstrakt z Ashwagandhy ( 600mg) poprawiał czujność umysłową przy wzroście i poziomie lęku, ale nie miał znaczącego wpływu na jakość życia. Nie zgłoszono żadnych poważnych skutków ubocznych (2).
  2. wpływ na koncentracja, uczenie sięW 2014 roku badacze z Indii zaobserwowali znaczącą poprawę czasu reakcji w grupie badanych.

  3. wspiera pamięć i funkcje poznawcze
    Withania somnifera wykazała zdolność do poprawy pamięci i wzmocnienia funkcji poznawczych poprzez modulację neuroprzekaźnictwa cholinergicznego. W badaniu z 2017 w grupie osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi zaobserwowano znaczną poprawę pamięci ogólnej, funkcji poznawczych, uwagi i szybkości przetwarzania informacji po 8 tygodniach spożywania ekstraktu z ashwagandhy (300 mg dwa razy dziennie) w porównaniu do placebo (3).
  4. reakcja na stres i modulacja poziomu hormonówW 60-dniowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu, oceniono działanie antystresowe i farmakologiczne ekstraktu z ashwagandhy. Preparat  był badany u zdrowych, dorosłych który ocenieni zostali jako osoby zmagające się ze stresem. Sześćdziesiąt osób dorosłych zostało losowo przydzielonych do przyjmowania placebo lub 240mg standaryzowanego ekstraktu ashwagandhy raz dziennie. Wyniki były mierzone za pomocą Skali Oceny Lęku Hamiltona (HAM-A), Skali Depresji, Lęku i Stresu -21 (DASS-21), przeanalizowano również stężenie kortyzolu, siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S) i testosteronu.Wszyscy uczestnicy ukończyli badanie bez zgłaszania żadnych zdarzeń niepożądanych. W porównaniu z  grupą placebo, suplementacja ashwagandhą wiązała się z istotną statystycznie redukcją w skali HAM-A. Przyjmowanie Ashwagandhy było również związane z większą redukcją porannego kortyzolu  i DHEA-S w porównaniu do placebo. Poziom testosteronu wzrósł z czasem u mężczyzn , ale  nie u kobiet (4).Inne badanie z 2019 r również wykazało, że codzienne podawanie suplementu z Ashwagandhą ( 225 mg i 400 mg)   powodowało poprawę fizjologicznej, poznawczej i psychologicznej reakcji na stres w ciągu 30 dni, wiązało się to również ze spadkiem poziomu kortyzolu w ślinie badanych (5).
  5. wpływa na funkcje psychomotoryczneZespół badaczy w Indii w 2013 roku przebadał grupę osób za pomocą testów psychometrycznych. Uzyskano ciekawe wyniki: znacząco skrócił  się czas reakcji badanych po 14 dniach stosowania ashwaghandy  w porównaniu z placebo, co wskazuje na jej pozytywny wpływ na funkcje psychomotoryczne (10).
  6. pobudza neurogenezęW badaniach na myszach wykazano, że ekstrakty ashwagandhy działają neuroprotekcyjne i pobudzają procesy neurogenezy (tworzenie nowych komórek nerwowych) (11).

Szałwia i jej ekstrakt Cognivia

 

Herbatki ziołowe z szałwii wybieramy jako domowe remedium na problemy z trawieniem, do płukania jamy ustnej czy do okładów. Tymczasem nauka potrafi zaskoczyć i odkryć kolejne możliwości natury. Okazuje się, że ekstrakt z szałwii lekarskiej w połączeniu z olejkiem eterycznym z szałwii lawendolistnej tworzy zaskakujący duet wpierający funkcje kognitywne (w tym pamięć).

W badaniu na myszach oceniono to działanie. Zwierzęta miały do wykonania zadania m. in pokonanie labiryntu wodnego. Mieszanka dwóch gatunków szałwii wpłynęła pozytywnie na wykonanie zadania. Aktywność samej Salvia po jednorazowym spożyciu została potwierdzona, jednakże wykazano, że szczególna kombinacja różnych rodzajów Salvia poprawiała pamięć u myszy..

Co ciekawe, ekspresja białka CaM kinazy II jest znacznie zwiększona u zwierząt otrzymujących ekstrakt.  Potwierdzono działanie samej szałwii po jednym spożyciu; jednak wykazano, że kombinacja różnych rodzajów szałwii poprawia pamięć i wykazuje specyficzne efekty synergiczne po długotrwałym podawaniu zdrowym myszom (12). Podobne badanie wykonano na grupie dorosłych ludzi, gdzie zaobserwowano istotną korzyść interwencji mieszanką 2 szałwii (Cognivia™) w zakresie pamięci roboczej. Było to obserwowane zarówno (już po 2 h od spożycia), jak i przewlekle (po 29 dniach od podania) (13).

W 2007 r. przebadano małą grupę osób (powyżej 65 roku życia), którym podawano ekstrakt z szałwii. Wysunięto następujące wnioski – w porównaniu ze stanem placebo (który wykazywał charakterystyczny spadek wydajności w ciągu dnia), dawka 333 mg zwiększyła wydajności pamięci wtórnej we wszystkich czasach testowania. Zaobserwowano również znaczną poprawę dokładności uwagi po dawce 333 mg. Analiza in vitro potwierdziła właściwości ekstraktu hamujące cholinoesterazę. Oceniano wpływ szałwii również na pamięć osób młodych. Wykazano poprawę pamięci długoterminowej.

Podsumowując Cognivia pomaga:

  • w utrzymaniu optymalnego dobrostanu psychicznego, np. w utrzymaniu koncentracji, uwagi i pamięci,
  • zachować pamięć w miarę starzenia się,
  • zachować funkcje poznawcze.

 

Zielona kawa i kwas chlorogenowy

Kawa wraz ze swoimi składnikami aktywnymi stanowi najpopularniejszy napój pobudzający. Kto z nas nie zna mocy porannej kofeiny?

Tymczasem na popularności zyskuje zielona kawa i jej kwas chlorogenowy. Liczne badania wykazały, że wywiera on wiele korzystnych dla zdrowia efektów m.in.działanie:

  • przeciwzapalne,
  • hepatoprotekcyjne,
  • kardioprotekcyjne,
  • chemoprewencyjne,
  • przeciwcukrzycowe

Istnieje również coraz więcej dowodów na to, że kwas chlorogenowy ma działanie neuroprotekcyjne właściwości i wydaje się, że jego regularne przyjmowanie może zmniejszać ryzyko wystąpienia chorób neurodegeneracyjnych chorób i poprawy funkcji poznawczych (14). Podobnie jak inne polifenole, wychwytuje on wolne rodniki i istnieją znaczne dowody in vitro wykazujące ochronne działanie kwasu chlorogenowego przed uszkodzeniami neuronów wywołanymi przez właśnie przez stres oksydacyjny (15).

Neuroprotekcyjny efekt kwasu chlorogenowego związany z pośredniczeniem w tłumieniu akumulacji wolnych rodników. Przywraca potencjał błony mitochondrialnej i zwiększa aktywność dysmutazy ponadtlenkowej (kluczowy enzym bariery antyoksydacyjnej produkowany przez organizm człowieka). Kwas chlorogenowy zmniejsza również apoptozę (ograniczenie śmierć komórek) (16,17).

Kwas chlorogenowy – wpływ na funkcje poznawcze u ludzi

Saitou i wsp. badali efekty 16-tygodniowego przyjmowania napoju z dodatkiem kwasu chlorogenowego lub placebo na funkcje poznawcze u 38 zdrowych ochotników (w wieku 50-60 lat). sugerując, że jego regularne spożycie może zwiększyć zdolność osób sugerując, że jego regularne spożywanie może zwiększyć zdolność osób do wykonywania złożonych zadań poprzez poprawę zarówno aktywności motorycznej i funkcji poznawczych (18).

Uzyskane wyniki wykazały, że kwas chlorogenowy poprawia niektóre funkcje poznawcze:

  • szybkość motoryczną
  • funkcje wykonawcze,
  • szybkość psychomotoryczną,
  • uwagę.

Podobne efekty zaobserwowano w badaniu pilotażowym, gdzie wykazano, że 6-miesięczne przyjmowanie kwasu chlorogenowego (330 mg) poprawia:

  • pamięć złożoną i werbalną,
  • elastyczność poznawczą,
  • Uwagę,
  • funkcje wykonawcze
  • szybkość motoryczną (19)

Podsumowując, dane kliniczne dotyczące neuroprotekcyjnych właściwości kwasu chlorogenowego są ograniczone. Jednakże, niektóre wstępne dowody sugerują, że jego regularne spożywanie może mieć korzystny wpływ na funkcje poznawcze.

 

Znalezienie swoich metod relaksacji jest niemałą sztuką. Dbanie o codzienny odpoczynek, bycie ze samym sobą powinno stanowić ważny element higienicznego życia. A suplementacja stanowi wyłącznie dodatek wpierający solidne podstawy zdrowego lifestyle’u, co pośrednio wpływa na naszą efektywność, możliwości intelektualne w pracy i życiu osobistym.

 

 

Bibliografia:

  1. Mirjalili MH, Moyano E, Bonfill M, Cusido RM, Palazon J (2009) Steroidal lactones from Withania somnifera, an ancient plant for novel medicine. Molecules 14:2373–2393
  2. Effect of Ashwagandha (Withania somnifera) extract on sleep: A systematic review and meta-analysis Kae Ling Cheah ).
  3. Choudhary D, Bhattacharyya S, Bose S. Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. J Diet Suppl 2017; 14:599-612
  4. Adrian L Lopresti, Stephen J Smith et al.: An investigation into the stress-relieving and pharmacological actions of an ashwagandha (Withania somnifera) extract: A randomized, double-blind, placebo controlled study, Medicine (Baltimore), 2019 Sep;98(37):e17186)
  5. A.RemenappK.Coyle: et al.: Efficacy of Withania somnifera supplementation on adult’s cognition and mood, Journal of Ayurveda and Integrative Medicine, Volume 13, Issue 2, April–June 2021, 100510
  6. Stress and disorders of the stress system.Chrousos GP Nat Rev Endocrinol. 2009 Jul; 5(7):374-81
  7. (Guyton AC, Hall JE. Adrenocortical Hormones Textbook of Medical Physiology. 11th ed. Philadelphia: Saunders; 2006. pp. 944–60)
  8. Doom JR, Gunnar MR. Stress physiology and developmental psychopathology:past, present, and future. Dev Psychopathol 2013;25(4 pt 2):1359–73.
  9. Lennartsson AK, Kushnir MM, Bergquist J, et al. DHEA and DHEA-S response to acute psychosocial stress in healthy men and women. Biol Psychol 2012;90:143–9.
  10. Effect of standardized aqueous extract of Withania somnifera on tests of cognitive and psychomotor performance in healthy human participants Usharani Pingali, Raveendranadh Pilli, Nishat Fatima Department of Clinical Pharmacology and Therapeutics, Nizam’s Institute of Medical Sciences, Panjagutta, Hyderabad, India, 2013
  11. Pandey A, Bani S, Dutt P, Satti NK, Suri KA, Qazi GB. Multifuctionla neuroprotective effect of withanone, a compound from Withania somnifera roots in alleviating cognitive dysfunction. Cytokin 2017; 102:211-221
  12. Anne-Laure Dinel1,2,Céline Lucas et al..: Chronic Supplementation with a Mix of Salvia officinalis and Salvia lavandulaefolia Improves Morris Water Maze Learning in Normal Adult C57Bl/6J Mice, Nutrients, . 2020 Jun 15;12(6):1777.
  13. Emma L. Wightman,1,2,* Philippa A. Jackson et al..: The Acute and Chronic Cognitive Effects of a Sage Extract: A Randomized, Placebo Controlled Study in Healthy Humans, Nutrients.2021 Jan; 13(1): 218.)
  14. [Naveed, M.; Hejazi, V.; Abbas, M.; Kamboh, A.A.; Khan, G.J.; Shumzaid, M.; Ahmad, F.; Babazadeh, D.; FangFang, X.; Modarresi-Ghazani, F.; et al. Chlorogenic acid (CGA): A pharmacological review and call for further research. Biomed. Pharmacother. 2018, 97,67–74. [CrossRef])
  15. Nabavi, S.F.; Tejada, S.; Setzer, W.N.; Gortzi, O.; Sureda, A.; Braidy, N.; Daglia, M.; Manayi, A.; Nabavi, S.M. Chlorogenic acid and mental diseases: From hhemistry to medicine. Curr. Neuropharmacol. 2017, 15, 471–479.
  16. Kim, J.; Lee, S.; Shim, J.; Kim, H.W.; Kim, J.; Jang, Y.J.; Yang, H.; Park, J.; Choi, S.H.; Yoon, J.H.; et al. Caffeinated coffee,decaffeinated coffee, and the phenolic phytochemical chlorogenic acid up-regulate NQO1 expression and prevent H2O2-induced apoptosis in primary cortical neurons. Neurochem. Int. 2012, 60, 466–474.
  17. Rebai, O.; Belkhir, M.; Sanchez-Gomez, M.V.; Matute, C.; Fattouch, S.; Amri, M. Differential molecular targets for neuroprotective effect of chlorogenic acid and its related compounds against glutamate induced excitotoxicity and oxidative stress in rat cortical neurons. Neurochem. Res. 2017, 42, 3559–3572.
  18. Saitou, K.; Ochiai, R.; Kozuma, K.; Sato, H.; Koikeda, T.; Osaki, N.; Katsuragi, Y. Effect of chlorogenic acids on cognitive function:A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrients 2018, 10, 1337.
  19. Kato, M.; Ochiai, R.; Kozuma, K.; Sato, H.; Katsuragi, Y. Effect of chlorogenic acid intake on cognitive function in the elderly: A pilot study. Evid. Based Complementary Altern. Med. 2018, 2018, 8608497.

Dołącz do nas!

Dołącz do nas! Zapisz się na nasz newsletter!

Wypełnij formularz, aby się zarejestrować.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie drogą elektroniczną na wskazany przeze mnie adres email informacji handlowej w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną od  AronPharma Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gdańsku, przy ul. Trzy Lipy nr 3, 80-172 Gdańsk.

 

Pozostajac na tej stronie akceptujesz pliki cookies. więcej informacji

Używamy plików cookies aby zapewnić jak najlepszą obsługę strony. Jeśli pozostaniesz na tej stronie nie zmieniając ustawień w swojej przeglądarce albo klikniesz"akceptuj", zgadzasz się na ich stosowanie. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.

Zgoda